Ekspert radzi,Prawnik

Intercyza – umowa między małżonkami

29 wrz , 2014  

Intercyza (lub jak chce tego nauka prawa – umowa dotycząca kwestii majątkowych między małżonkami) jest instytucją prawa szeroko znaną. Czy jednak do końca zrozumiałą?

Do zrozumienia na czym polega intercyza i jaki jest jej cel, konieczne jest w pierwszej kolejności wskazanie na tzw. ustawowy ustrój majątkowy, który powstaje między małżonkami.

Uregulowanie dotyczące tego ustroju znalazło się w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym (dalej KRO).

I tak, zgodnie z art. 31 KRO

„§ 1. Z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków.

§ 2. Do majątku wspólnego należą w szczególności:

1) pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków;

2) dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków;

3) środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków;

4)     kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585, z późn. zm.).”

Przytoczony przepis jest dosyć jasny, ale tytułem krótkiego wyjaśnienia wypadałoby się do niego odnieść.

Art. 31 statuuje tzw. ustawowy ustrój majątkowy. Innymi słowy, polskie prawo z góry przewiduje, że majątek współmałżonków jest majątkiem wspólnym. Zawarcie małżeństwa automatycznie powoduje powstanie stanu, w którym majątek uzyskany przez małżonków, a także przez jednego z nich staje się ich majątkiem wspólnym. Najprostszym przykładem może być tutaj pobrana przez jednego z małżonków pensja. W momencie, kiedy wpłynęła ona na konto danego małżonka (nawet jeżeli jest to jego konto osobiste – bez uprawnienia do korzystania z niego przez drugiego małżonka) staje się ona współwłasnością współmałżonków. Podobnie jeżeli chodzi o np. zakup nieruchomości przez jednego z małżonków. W takim wypadku, taka nieruchomość zakupiona w trakcie małżeństwa staje się współwłasnością małżonków (pomimo, że na umowie sprzedaży widnieje tylko jeden z małżonków).

Ustawodawca przewidział jednak, że w pewnym zakresie, pomimo istnienia opisanej wyżej wspólności, każdy z małżonków zachowuje prawo do posiadania pewnego osobnego (osobistego) majątku. Składniki tego osobistego majątku, wymieniono w art. 33  KRO.

Do majątku osobistego każdego z małżonków należą:

1) przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej;

2) przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił;

3) prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom;

4) przedmioty majątkowe służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków;

5) prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie;

6) przedmioty uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia albo z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę; nie dotyczy to jednak renty należnej poszkodowanemu małżonkowi z powodu całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej albo z powodu zwiększenia się jego potrzeb lub zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość;

7) wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków;

8) przedmioty majątkowe uzyskane z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia jednego z małżonków;

9) prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy;

10) przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.”Takie składniki nie trafiają do majątku wspólnego. Tak więc drugi z małżonków, nie ma do nich prawa – są one osobistą własności uprawnionego małżonka.

Omówiona wyżej konstrukcja, jak to zostało wyżej wyjaśnione, jest konstrukcją niejako „podstawową”. Ustawodawca przewidział jednak możliwość modyfikacji tej konstrukcji, właśnie poprzez zawarcie miedzy małżonkami odpowiedniej umowy.

Intercyza – Umowny ustrój majątkowy między małżonkami

Powszechnie przyjmuje się określać taką umowę mianem „intercyzy”. Ustawodawca na gruncie kodeksu rodzinnego i opiekuńczego posługuje się jednak terminem „umowne ustroje majątkowe”.

Podstawowe uregulowanie dotyczące zawierania umów majątkowych znajduje się w art. 47 KRO zgodnie z którym:”§ 1. Małżonkowie mogą przez umowę zawartą w formie aktu notarialnego wspólność ustawową rozszerzyć lub ograniczyć albo ustanowić rozdzielność majątkową lub rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków (umowa majątkowa). Umowa taka może poprzedzać zawarcie małżeństwa.§ 2. Umowa majątkowa małżeńska może być zmieniona albo rozwiązana. W razie jej rozwiązania w czasie trwania małżeństwa, powstaje między małżonkami wspólność ustawowa, chyba że strony postanowiły inaczej.”

Chciałbym zatrzymać się chwilę przy tym art. i szczegółowo go omówić.

Po pierwsze. Z przepisu wynika forma w jakieś należy zawrzeć „intercyzę”. Jest to forma aktu notarialnego. Oznacza to, że jakiekolwiek umowy zawarte w formie innej, niż notarialna, nie będą wywoływać skutków przewidzianych w kodeksie.Czy jednak takie umowy (zawarte nie w formie notarialnej) będą całkowicie nieważne?

Otóż mogą one być skuteczne we wzajemnych relacjach między małżonkami. Z pewnością jednak, nie będą skuteczne wobec osób trzecich (a taki jest zwykle cel zawierania intercyzy), jak i nie będą skuteczne takie postanowienia umowy, które są sprzeczne z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa.

W każdym razie – jeżeli pragniemy zawrzeć pełną skuteczną, w rozumieniu przepisów KRO, umowę związaną z ustrojem majątkowym, należy uczynić to przed notariuszem.

Kolejną sprawą jest fakt, iż umowę możemy zawrzeć zarówno przed jak i w trakcie trwania związku małżeńskiego. Oznacza to, że powstanie „podstawowego” ustroju majątkowego – wspólności majątkowej – nie wyłącza możliwości późniejszego regulowania tych kwestii, w toku trwania małżeństwa. Jeżeli umowa została zawarta, to nie ma także przeszkód, aby w toku małżeństwa strony taka umowę rozwiązały. W takim przypadku powstaje  mocy prawa ustrój wspólności majątkowej – omówiony powyżej.

Kolejną rzeczą, na którą należy zwrócić uwagę to to, że umowa między małżonkami niekoniecznie musi prowadzić do rozdzielności. Równie dobrze strony mogą jeszcze ściślej związać swój majątek, poprzez wprowadzenie do niego majątków osobistych.

Rozszerzenie (ograniczenie) wspólności majątkowej w ramach umowy nie powoduje jednak powstania między stronami nowego ustroju majątkowego. Innymi słowy, ograniczenie albo rozszerzenie wspólności majątkowej, zawsze dzieje się w ramach ustroju wspólności majątkowej, który strony, w drodze umowy, w swoisty sposób modyfikują dostosowując do swoich potrzeb.

Dopiero zawarcie umowy przewidującej rozdzielność majątkową powoduje powstanie ustroju rozdzielności majątkowej.

Ustawodawca przewidział dwa rodzaje rozdzielności majątkowej „zwykła” i rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków.

 

Rozdzielność majątkowa „zwykła” i rozdzielność majątkowa z wyrównaniem dorobków.

„Zwykła” rozdzielność majątkowa, to nic innego jak postanowienie między małżonkami, że każdy z nich zachowuje odrębny majątek. Oczywiście, przy prowadzanie wspólnego gospodarstwa domowego nie jest możliwe uniknięcie wydatków, z których będzie korzystał drugi z małżonków. Jednakże, w przypadku zakończenia małżeństwa, każdy z małżonków „zabiera” składniki majątkowe, które należały „do niego” i zostały np. zakupione z jego własnych środków.

Podobnie w przypadku egzekucji prowadzonej przez wierzyciela jednego z małżonków – będzie on uprawniony do prowadzenia egzekucji wyłącznie z przedmiotów majątkowych należących do małżonka, będącego jego dłużnikiem. W takim wypadku majątek drugiego z małżonków będzie spod egzekucji wyłączony.

Aby takie wyłączenie było skuteczne, konieczne jest jednak, aby osoby trzecie wiedziały o tym, iż małżonków łączyła umowa małżeńska, statuująca rozdzielność majątkową.

Wyraźnie wskazuje na to art. Art. 471 KRO: ”Małżonek może powoływać się względem innych osób na umowę majątkową małżeńską, gdy jej zawarcie oraz rodzaj były tym osobom wiadome.

Wobec powyższego, koniecznym pamiętać jest, żeby przy zawieraniu umów dotyczących większych zobowiązań, informować kontrahenta, iż między małżonkami zawarta została umowa o rozdzielności majątkowej. Najlepiej by było, aby takie oświadczenie znalazło się bezpośrednio w umowie. W razie ewentualnych sytuacji spornych, podmiot trzeci nie będzie mógł zasłaniać się, iż nie wiedział, że jego kontrahent (jeden ze współmałżonków) zawarł umowę o rozdzielności majątkowej.

Na zakończenie chciałbym jeszcze zwrócić uwagę na instytucję rozdzielności majątkowej z tzw. wyrównaniem dorobków.

Nierzadką sytuacją jest, że małżonkowie, z których jeden prowadzi działalność gospodarczą, zawierają umowę o rozdzielności majątkowej, aby w przypadku ewentualnego „potknięcia” w prowadzeniu biznesu, uchronić majątek drugiego z małżonków.

Często jednak prowadzi to do sporów między małżonkami, kiedy np. przy rozwodzie okazuje się, iż majątek jednej ze stron znacząco wzrósł, natomiast majątek drugiej strony wzrósł w stopniu minimalnym, np. w przypadku, kiedy tylko jeden z małżonków pracuje zawodowo, a drugi poświęca się opiece nad domem i wychowaniu dzieci.

Dla takich właśnie sytuacji ustawodawca przewidział instytucję rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków. Na czym ona polega?

Otóż, w przypadku zawarcia umowy tego typu, po ustaniu rozdzielności (np.  w skutek rozwodu),  małżonkowi, który podczas trwania małżeństwa „zarobił” niejako mniej, przysługuje roszczenie do drugiego małżonka, o wyrównanie tej różnicy.

Innymi słowy – porównuje się to jak bardzo, od momentu zawarcia takiej umowy do jej zakończenia (czy to z woli stron, czy np. w skutek rozwodu), przyrósł majątek każdego z małżonków. Następnie małżonek, którego majątek jest mniejszy, może żądać od drugiego małżonka odpowiedniego wyrównania. Może nastąpić to bądź przez zapłatę kwoty pieniężnej, bądź  przez dokonanie odpowiednich przesunięć majątkowych.

W przypadku braku porozumienia się w tym zakresie, o takim wyrównaniu może rozstrzygnąć sąd.

 

Podsumowanie:

Umowy małżeńskie, dotyczące ustrojów majątkowych między małżonkami, mają dwa główne cele:

  1. uregulowanie wzajemnych relacji wewnątrz małżeństwa – w przypadku zakończenia małżeństwa w wyniku rozwodu, strony nie spierają się o majątek, gdyż sytuacja danych składników majątkowych jest już uregulowana. Pozwala to uniknąć sporów sądowych dotyczących  podziału majątku wspólnego, spory te są sporami długotrwałymi, jak i bardzo obciążającymi psychicznie;
  2. ochrona wzajemnych majątków małżonków – najczęściej takie umowy zawierane są w przypadku, gdy jedna ze stron prowadzi działalność gospodarczą. Zawarcie umowy pozwala zmniejszyć ryzyko i przynajmniej częściowo ochronić majątek wspólnego gospodarstwa domowego.

 

Interesujące? POLUB nas na Facebooku i obserwuj na twitterze. 

 

Łukasz Tworek

Autor Lukasz

Łukasz Tworek - radca prawny, posiada ponad 7 letnie doświadczenie w świadczeniu pomocy prawnej. Specjalizuje się w prawie cywilnym – w szczególności w prawie zobowiązań. Zajmuje się obsługą zarówno osób fizycznych (w tym prowadzących działalność gospodarczą), jak i osób prawnych. Prywatnie dużo czyta, często chodzi na koncerty (zwłaszcza rockowe) i lubi dobre filmy. Poza dbaniem o sferę ducha miłośnik sportu (bieganie oraz sporty walki). Nieraz zdarzy mu się także upichcić coś z pomysłem

, , , , , , , , ,