Dziecko,Ekspert radzi,Mamy Tematy,Położna,Zdrowie

Stany przejściowe u noworodka

4 Lis , 2014  

 

Okres noworodkowy, a więc czas od urodzenia do ukończenia przez dziecko pierwszego miesiąca życia, to moment szczególnych przemian i dostosowywania się organizmu do nowych warunków życiowych. Do tej pory wszystkie zmiany zwane  – stanami przejściowymi pozostają fizjologią. Pomimo to, personel medyczny oraz rodzice zobowiązani są do czuwania nad przebiegiem procesów tej adaptacji.


Stany przejściowe mogą dotyczyć:

  • zmian obserwowanych w pierwszych 24h życia dziecka, jak np. stolce przejściowe,
  • zmian skórnych: rumień toksyczny, trądzik niemowlęcy
  • odczynów ciążowych: powiększone gruczoły piersiowe, fizjologiczna wydzielina pochwowa, moczany,
  • stanów potwierdzonych diagnozą personelu medycznego: fizjologiczna utrata masy ciała, fizjologiczna żółtaczka noworodkowa, fizjologiczne podwyższenie temperatury ciała,
  • dla okresu noworodkowego i niemowlęcego charakterystyczne są także zaburzenia krzepnięcia.

Zmiany skórne:

  • Rumień noworodkowy (rumień toksyczny)
    Zazwyczaj pojawia się w ciągu pierwszych dwóch dób życia noworodka. Przyczyny jego powstawania wciąż nie są do końca jasne. Sugeruje się, że jest on wyzwalany przez limfocyty matki, przechodzące przez łożysko podczas porodu. Rumień występuje w postaci czerwonych plamek z grudkami przypominającymi pokrzywkę, które powinny ustąpić samoistnie w ciągu kilku dni. Jeśli nasila się i zaczyna obejmować coraz większą powierzchnię ciała, pomocne mogą być kąpiele lecznicze.

Rumień noworodkowy/flickr.com

 

  • Trądzik noworodkowy / trądzik niemowlęcy
    Są to krostki wypełnione surowiczym płynem. Są podatne na ścieranie. Przypomina trądzik występujący u nastolatków. Może występować w okolicy policzków, ale także na główce i ciałku dziecka. Największe zmiany obserwuje się w miejscach, gdzie stykają się ze sobą dwie powierzchnie skórne i gdzie jest ciepło, a więc: w okolicach szyi, karku, pach, pachwin. Pomocne bywają wymienione wcześniej kąpiele lecznicze, utrzymywanie skóry w czystości. W niektórych oddziałach pojawiające się wypryski ściera się za pomocą jałowych gazików i preparatu do odkażania skóry.
trądzik

trądzik niemowlęcy/flickr.com

 

  • Zaczopowane gruczoły nosowe (prosaki)
    To nic innego jak liczne niewielkie krostki o białej barwie, „usiane” w okolicach nosa lub przechodzące na policzki dziecka. Nie należy ich wyciskać, ścierać czy smarować maściami. Ustępują samoistnie – wycierają się, w ciągu kilkunastu pierwszych dni życia dziecka.
prosaki1

Zaczopowane gruczoły nosowe (prosaki)/flickr.com

 

  • Powiększone gruczoły piersiowe.
    Są spowodowane hormonami przekazanymi dziecku od matki. Występować mogą
    u obojga płci. Nierzadko z powiększeniem gruczołów może łączyć się niewielki wyciek białej wydzieliny, której nie należy wyciskać. Wszelkie niepokojące zmiany należy konsultować z lekarzem prowadzącym.

 

  • Fizjologiczna wydzielina z pochwy u dziewczynek.
    U noworodków płci żeńskiej pojawia się biała wydzielina z narządów rodnych. Ma ona działanie ochronne, nie należy jej wymywać, a jedynie oczyszczać zewnętrzne okolice narządów płciowych. Bywa podbarwiona krwią, co również nie powinno być powodem do niepokoju, zawsze jednak należy skonsultować to z personelem medycznym.

 

  • Moczany (moczany bezpostaciowe).
    Są to związki mineralne wytracające się z moczu w postaci osadu czy kryształków.
    Na pieluszce zostawiają ceglasto – pomarańczowe plamki, mogące niepokoić niedoświadczonych rodziców. Są efektem fizjologicznym i ustępują samoistnie.

 

Kąpiele lecznicze. Jak je wykonać?

Kąpiele w przypadku nasilonego rumienia, czy trądziku noworodkowego, można stosować już w szpitalu ( jeśli istnieje taka praktyka w danej placówce). Stosuje się
w tym celu odpowiednio przygotowany krochmal (dostępny np. w postaci saszetek) lub roztwór nadmanganianu potasu, który ma działanie wysuszające i odkażające.

kąpiele lecznicze/flickr.com

kąpiele lecznicze/flickr.com

 

W warunkach domowych, do wanienki należy nalać przegotowanej wody, do której po ostygnięciu do temp. 37 stopni dodajemy roztwór nadmanganianu potasu
(w postaci kryształków lub tabletek). Bardzo ważne, by użyć tylko tyle preparatu, aby uzyskać  jasnoróżową barwę wody, dzięki temu nie uszkodzimy delikatnej skóry noworodka. Kryształek czy tabletka nie powinny pozostawać w wodzie w czasie kąpieli. Dziecko ochlapujemy dokładnie wodą, zwracając uwagę na miejsca, gdzie rumień jest najdotkliwszy.

Ważne, by woda nie zawierała dodatkowych środków do kąpieli.
Podczas stosowania kąpieli leczniczych, odradzałabym nawilżanie całego ciałka maściami czy kremami, a jedynie natłuszczanie okolicy pieluszkowej, ewentualnie miejsc najbardziej narażonych na wysuszenie jak: stopy, dłonie, okolice pach i pachwin.

 

Wśród zmian skórnych np. efektem ciężkiego porodu mogą być także:

  • wylewy spojówkowe,
  • naczyniaki płaskie,
  • przedgłowie,
  • czy wybroczyny.

Choć nazwy te brzmią dość niepokojąco, nie należy się obawiać, będą monitorowane na bieżąco przez neonatologów, a później pediatrów. Większość z nich ustąpi samoistnie w ciągu kilku miesięcy życia dziecka.

 

Pozostałe stany przejściowe

  1. Pierwszy stolec noworodka
    Smółka czyli pierwsze stolce noworodka – to ciemnozielona, gęsta i ciągnąca się masa. Jest praktycznie bezwonna. Dziecko wytwarza ją już od ok. 15 tygodnia życia płodowego. Składa się ze złuszczonych komórek, wód płodowych, bilirubiny i enzymów trawiennych. Jeśli noworodek nie odda smółki w ciągu 12 godzin po porodzie, nie powinno być to powodem do strachu. Ma na to całą dobę. Pomocne będzie częstsze dostawianie go do piersi.

 

  1. Fizjologiczny wzrost temperatury ciała
    Występuje zaledwie u ok. 2% noworodków, pojawia się ok. 3 – 4 doby życia dziecka. Temperatura może sięgać nawet 39 stopni Celsjusza.
    Jako postępowanie lecznicze, w tym przypadku zaleca się kąpiele ochładzające (w temp 36 stopni), regulację temperatury otoczenia do 22 stopni i wilgotności powietrza (60%).  Istotne będzie częstsze dostawianie malucha do piersi, by zapobiec jego odwodnieniu.
    Podwyższona temperatura do ok. 37 stopni często wiąże się z przegrzaniem noworodka (zbyt ciepło ubranego, lub długo przebywającego przy piersi).

 

  1. Fizjologiczny ubytek masy ciała
    Występuje u wszystkich noworodków (również tych karmionych sztucznie) w pierwszych 3 – 5 dobach życia. Obejmuje od 5% do 10% masy ciała urodzeniowej. Liczmy się z faktem, że większa masa urodzeniowa noworodka, będzie predysponowała do większego ubytku.
    Jest spowodowany głównie utratą wody po oddaniu smółki i moczu. Dużo wody dziecko traci też przez skórę czy podczas oddychania, a nawet w wyniku podsychania pępowiny.
    Jeśli ubytek przekracza 10% masy urodzeniowej , wdraża się odpowiednie postępowanie kontrolne. Działania personelu powinny zmierzać do sprawdzenia jak matka i dziecko radzą sobie z karmieniem. Czasem powód problemów żywieniowych bywa pozornie błahy.  Mama może znać technikę właściwego karmienia, jednak pozwala przysypiać dziecku przy piersi. Sprawia to, że po kilku minutach ssania, maluch zapada w sen, nie jedząc, a jedynie kąsając pierś. Tym samym nie otrzymuje porcji mleka, których potrzebuje. Należy uczyć matki technik pobudzania dziecka do aktywnego ssania.
    Kontrola laktacji to również ważenie noworodka przed i po karmieniu. Przewinięty gotowy do spożycia posiłku malec, jest ważony na oddziale w ubrankach, w których za chwilę będzie karmiony. Następnie wraz z mamą udaje się na 30 – 40 min. aktywne karmienie. W tym czasie nie należy dziecku zmieniać pampersa czy ubranek. Po upływie wskazanego czasu ważony jest ponownie,  a personel porównuje wagę z przed karmienia do tej po jedzeniu.
    Szacunkowo po tygodniu czasu noworodek, powinien zacząć powracać do swojej masy urodzeniowej, a po ok. dwóch tygodniach wyrównać masę ciała do tej z chwili narodzin i rozpocząć stałe przybieranie na masie.

 

  1. Żółtaczka fizjologiczna.
    Żółtaczka fizjologiczna, to zażółcenie powłok skórnych oraz gałek ocznych, w wyniku wzrostu poziomu bilirubiny w surowicy. Bilirubina powstaje z rozpadu związków hemoglobiny. Żółtaczka spowodowana jest głównie niedojrzałością wątroby i rozpadem erytrocytów. Dodatkowo niedoborami kalorycznymi i odwodnieniem. Początek  żółtaczki przypada na 2 dobę życia. Jej szczyt notuje się ok. 3 – 4 doby życia. Po ok. 10 dniach powinna ustąpić całkowicie. Czasem jednak przedłuża się nawet do 3 tyg. Wymaga wtedy kontroli lekarskiej.
    Noworodek oprócz zażółcenia powłok skórnych i gałek ocznych, ma prawo być ospały czy ubywać na masie w wyniku słabszej chęci ssania.Jeśli zostanie u niego stwierdzony zbyt wysoki poziom bilirubiny, postępowaniem leczniczym będzie fototerapia – czyli naświetlanie jak największych partii skóry specjalną lampą górną, lub zastosowaniem lampy materacykowej.  Zazwyczaj stosuje się światło fioletowe oraz lampy wolnostojące.
    Coraz częściej fototerapia jest stosowana na sali u matek, tak aby została zachowana ciągłość karmienia piersią i aby nie rozdzielać matki z dzieckiem. Fototerapia to bezpieczna forma leczenia, co potwierdzają liczne źródła medyczne. Noworodek pozostaje  ułożony w łóżeczku w samym pampersie, skarpetkach i ewentualnie czapeczce. Oczy osłania mu specjalna opaska. Nie jest poznany wpływ światła fioletowego na narząd wzroku noworodka. Jednak może dojść do podrażnienia spojówek, dlatego dziecko powinno mieć założoną ochronę na oczy. Lampa zapewnia mu również ciepło.Skuteczne naświetlanie to takie, które jak najszybciej przyniesie oczekiwane efekty, czyli pożądany spadek poziomu bilirubiny.
    W tym czasie karmić należy dość często, aby zapobiec odwodnieniu malucha, priorytetem będzie jednak jak najdłuższe naświetlanie. Inną zasadą jest częsta zmiana pozycji noworodka z boku, na brzuszek (nie zapominając, że gdy noworodek śpi na brzuszku, należy go zawsze obserwować).

 

  1. Zaburzenia krzepnięcia.
    Witamina K
    pełni niezastąpiona rolę w krzepnięciu krwi. Jej niedobór, predysponuje do występowania krwawień z przewodu pokarmowego, błon śluzowych i skóry. Dlatego każde nowonarodzone dziecko, otrzymuje tuż po porodzie odpowiednie dawki witaminy K, podane doustnie lub domięśniowo. Dodatkowo noworodkom karmionym piersią od 8 doby do ukończenia 3 mies. życia należy suplementować witaminę K,  aby w istotny sposób ograniczyć ryzyko wystąpienia ciężkiego krwawienia.Zatem:
    „Niemowlęta karmione piersią – powinny otrzymywać witaminę K w dawce 25mcg/dobę .
    Niemowlęta karmione piersią z przewlekającą się biegunką, przedłużającą się żółtaczką, przejściową cholestazą powinny otrzymywać witaminę K w zwiększonej dawce – 50mcg/dobę do czasu ustąpienia objawów chorobowych.
    W przypadku cholestazy i mukowiscydozy dawkowanie witaminy K powinno być wyższe, zgodne z rekomendacjami w danej jednostce chorobowej.
    Niemowlęta karmione mieszankami mlecznymi modyfikowanymi, mlekiem dla wcześniaków, a także mieszankami mlekozastępczymi po otrzymaniu jednorazowej dawki witaminy K po urodzeniu nie wymagają dalszej profilaktycznej podaży”.(Źródło: Zalecenia Zespołu Ekspertów dotyczące profilaktyki krwawienia z niedoboru witaminy K u noworodków i niemowląt. http://www.mz.gov.pl/__data/assets/pdf_file/0020/5375/zalecenia_kk_4.pdf)

 

Interesujące? POLUB nas na Facebooku i obserwuj na twitterze. 

 

Olga Wielgomas

Autor Olga

Olga Wielgomas - magister położnictwa. Od 2010 roku pracownik oddziału noworodkowego w warszawskim szpitalu MSW, a także położna udzielająca wsparcia przyszłym mamom w szkole rodzenia. Prywatnie kobieta spodziewająca się pierwszego dziecka - córeczki.

, , , , , ,